Nie pierwszy i nie ostatni raz reżyserzy teatralni przenoszą na deski Hamleta Szekspira (właściwie nie przenoszą, gdyż tam ma największą rację bytu i tam powinien mieć swoje miejsce docelowe).

Tym razem z hegemonem dramatu przyszło się zmierzyć Maciejowi Englertowi, a myśmy owe starcie mogli zobaczyć na deskach Teatru Współczesnego, gdzie obecnie reżyser urzęduje.

Mimo wielu niepokojących głosów, jakoby obecny dyrektor teatru rozmieniał jego legendę na drobne, udało mi się trafić w ostatnim czasie na prawdziwą perełką. Inaczej nie da się nazwać jego nowego spektaklu Hamlet.

Gimnastyką byłoby zaskoczyć siebie i wszystkich w koło sposobem przedstawienia Szekspirowskiego dramatu. Maciej Englert posiłkuje się przekładem Józefa Paszkowskiego i już dla samych aktorów znaczy to o wiele więcej stron kwestii do zapamiętania, niż mogli się spodziewać (mimo, że tutaj przecież o wirtuozerii dialogowej wiemy od początku).

Englert nie wykonuje nadmiernego wysiłku jeżeli chodzi o jakiekolwiek zabiegi reinterpretujące dzieło zastane. Świadomie podchodzi do tekstu z konwencjonalnością i konsekwencją. W wyniku wyświęcania każdej wręcz linijki tekstu z wiernością oryginałowi, nie bez powodu mamy do czynienia z niemalże czterogodzinnym spektaklem.

W każdym wypowiadanym słowie kiełkuje w widzu uczucie, że będziemy mieli do czynienia z muzealną statycznością i przegadanym teatrem, gdzie deski nie zaskrzypią wiele razy. Aż tu nagle, uszekspirowiam się w zjawiskowy i hipnotyzujący sposób i bawię każdą kolejną kwestią scenariusza. Mówić, by nie zagadać, to podczas ożywienia dzieł Szekspira największa bolączka. Zwinność reżysera i aktorów, których zaangażował, ratuje go przed niekończącym się monologiem.

Nacisk reżysera na dialogi widać również w minimalistycznej scenografii, która raczej jest ograniczona w rekwizytach do niezbędników, a koncentruje się na zgrabnym i skąpym wykorzystaniu światła w odpowiednich do tego momentach. Nie odwraca to uwagi od słownej artylerii, w którą każdy aktor jest uzbrojony po zęby.

Englert zdmuchuje kurz z Szekspira, nie uprawiając jednak świętokradztwa i nie okradając Hamleta z Hamleta. Duża w tym uprzystępnianiu zasługa obsady. Borys Szyc zrzuca na chwilę swoje emploi (gdzie wypadał według mnie słabiej i mniej wiarygodnie), by za chwilę wykorzystać swoją energię i potencjał komediowy do wypluwania ciętych ripost, improwizacji ciałem i tembrem głosu. Dzięki temu wysiłkowi scenicznemu mimo kilku momentów rozluźnienia gorsetu, Hamlet Borysa jest naprawdę niezrównoważony i multi-emocjonalny. Wodzenie wzrokiem zastępuje szaleństwem, ale bez użycia tendencyjnych metod przedstawienia. Jego szaleństwo nie jedno ma imię. Z początku niepewny siebie, błądzący wzrokiem. Z czasem drżenie głosu ustępuje, a jego rebelia wobec świata postępuje. Szyc również nie wysyła na pogranicza kwestii pozornie niepozornych. Pytań o egzystencje, sztukę i samych artystów, tworząc dygresję do teatru w teatrze. Oczywiście to słowa Szekspira, ale łatwo było z nich zrobić komunikat przeczytany z promptera monotonnym głosem. Niestety, siła kreacji Borysa robi z reszty aktorów postaci zbyt anonimowe i bezpłciowe albo odwrotnie - ich bylejakość nadaje kolorów Hamletowi.

Na zniesienie ciężaru z Hamleta, ale bez zrobienia z tego familijnego teatrzyku, grają również inne komiczne sceny. Tutaj ogromne brawa należą się Sławomirowi Orzechowskiemu w roli Poloniusza (obiecałam sobie wspomnieć o epizodzie Kowalewskiego - majstersztyk komediowo-groteskowy!).

Jednak Englert potrafi wyważyć doznania. Wraz z pierwszą ofiarą atmosfera gęstnieje. Pojawiają się tutaj również zbędne lub nic nie znaczące epizody, które przywodzą zamiast zmyślnej gry słów, zabawę w piaskownicy. 

Winszuję również świetnie skrojony scenom zbiorowym, gdzie każdy detal został dopracowany i tyle przecież mogło pójść źle, sceny o chrakterze domina. Jest to też ‘zasłużona nagroda’ dla cierpliwości widza, a bardziej właściwy kontrast i eskalacja napięcia budowanego kolejną ‘spowiedzią’ dla publiczności Hamleta lub ostrą wymianą zdań z innymi bohaterami.

Maciej Englert udowodnił, że w tym szaleństwie jest metoda !