Wystawa rycin optycznych z XVIII w. ma być główną atrakcją początku roku w Domu Uphagena. Oglądane przez tajemniczy zograskop obrazy stają się trójwymiarowe za pomocą soczewek i luster. Już w średniowieczu powstawały urządzenia zwane camera obscura. Służyły one ukazywaniu obrazu w czasie rzeczywistym z natury. Dopiero pojawienie się w XVIII w. "widoków perspektywicznych" pozwoliło na oglądanie utrwalonego obrazu dla przyjemności.

Prezentowane w Domu Uphagena XVIII-wieczne dzieła to tzw. ryciny optyczne i magiczne skrzynki. Pochodzą ze zbiorów Joanny Sidorczak-Heinsohn i Gunnara Heinsohna.

Joanna Sidorczak-Heinsohn z zawodu jest architektem, pracuje w Wydziale Architektury Urzędu Miejskiego w Gdańsku. Prof. Gunnar Heinsohn z wykształcenia jest socjologiem i ekonomistą. Jest emerytowanym profesorem Uniwersytetu w Bremie. Kierował Instytutem Badań Porównawczych nad Ludobójstwem im. Rafaela Lemkina. Na naukowy dorobek prof. Heinsohna składa się blisko 700 książek, artykułów naukowych i materiałów konferencyjnych. Jego badania koncentrują się na rozwoju nowych teorii dotyczących historii cywilizacji. Oboje łączy wspólna pasja kolekcjonerska. Wśród gromadzonych przedmiotów miejsce szczególne zajmują obiekty związane z Gdańskiem i regionem nadbałtyckim.

Po raz pierwszy widoki optyczne zaprezentowane zostały na wystawie w Londynie w 1717 r. Początkowo prezentowano przede wszystkim sceny biblijne, później również widoki podróżnicze, a nawet akty erotyczne.

Grafiki oglądano za pomocą przyrządu o nazwie zograskop - prostego stojaka na soczewkę o ogniskowej od 110-130 mm, w której obraz sprawiał wrażenie wielowymiarowego widoku o pogłębionej perspektywie. Dodanie lustra ustawionego pod kątem 45 stopni umożliwiło przeniesienie widoku leżącej płasko na stole grafiki na wysokość wzroku. Duże zainteresowanie widokami optycznymi sprawiło, że oprócz typowo gabinetowych zograskopów produkowano urządzenia przenośne w formie prostych skrzynek, również o konstrukcji przeznaczonej do publicznych pokazów.

Wkrótce "magiczne skrzynki" stały się nieodłącznym elementem jarmarków, były ulubioną rozrywką dorosłych i dzieci. Pokazom towarzyszyła muzyka, a nawet czasem mała małpka w kolorowym przebraniu, dodając uroku.

Wystawa "Świat iluzji. Osiemnastowieczne "ryciny optyczne" i "magiczne skrzynki" prezentowana będzie w Domu Uphagena do 16 marca 2014 r.