Książka eseistyczna Aliny Kowalczykowej, wybitnej badaczki romantyzmu polskiego, przedstawia rozwój w Warszawie pierwszej połowy XIX wieku zjawiska, które autorka nazywa „świadomością romantyczną“.
Kojarzone zwykle z tym buntownicze przekonania, niepokorność umysłów, konflikty moralne rodziły się tu nie tyle pod wpływem nowej literatury, gdyż Warszawa nie miała swojego Mickiewicza, lecz wynikały z bezpośrednich i bolesnych związków z historią współczesną: z rozczarowania sytuacją Królestwa Polskiego, ze ścisłego nadzoru policyjnego, z atmosfery spisków i patriotycznych manifestacji poprzedzających powstanie listopadowe.
To, choć nie wyłącznie, decydowało o kształtowaniu się nowego oblicza miasta, które za swój brak pokory zostało surowo ukarane. „Warszawa romantyczna“, mimo upływu niemal czterdziestu lat, od pierwszego wydania, pozostaje wciąż książką nowatorską i jedyną w swoim rodzaju, jak podkreśla w posłowiu prof. Olaf Krysowski. Jest też znakomicie napisana, językiem dalekim od akademickiej oschłości, mocno osadzonym w obszernie cytowanych źródłach z epoki.